Mide Fıtığı (Hiatal Hernia) Nedir? Tanı, Ayırıcı Tanı ve Laparoskopik Tedavi Seçenekleri

Hiatal hernia, diyafram kasındaki özofageal hiatus adı verilen açıklığın genişlemesi sonucu mide-yemek borusu bileşkesinin ve/veya mide fundusunun göğüs boşluğuna doğru yer değiştirmesidir. Toplumda özellikle 50 yaş üzerinde, obez bireylerde ve gebelik döneminde daha sık karşılaşılır. Klinik yansıması hafif reflüden büyük paraözofageal fıtığa ve akut volvulusa kadar geniş bir spektrum gösterir.

Anatomi

Diyafram, göğüs ve karın boşluğunu ayıran kubbe şeklindeki bir kastır. Yemek borusu (özofagus) mediastenden geçtikten sonra diyaframdaki hiatustan karın boşluğuna girer ve mide ile birleşir. Bu birleşim (gastroözofageal bileşke) normalde karın içi basıncın etkisiyle desteklenen fonksiyonel bir sfinkter (alt özofagus sfinkteri, LES) ile korunur. Hiatus'un genişlemesi ve destek dokularının zayıflaması sonucu gastroözofageal bileşke veya mide fundusu göğüs boşluğuna doğru kayar; LES basıncı düşer, reflü kolaylaşır.

Sınıflama (Tip I–IV)

• Tip I — Kayma tipi (sliding): Gastroözofageal bileşke hiatustan yukarı kayar. En sık (~%95) tip; genellikle reflü tablosuyla seyreder.
• Tip II — Paraözofageal (saf): Bileşke yerinde kalır, fundus özofagusun yanından göğüse çıkar. Volvulus riski nedeniyle cerrahi tartışılır.
• Tip III — Mikst tip: Hem bileşke hem fundus göğüs boşluğundadır; klinikte en sık görülen paraözofageal formdur.
• Tip IV — Kompleks: Mide dışında kolon, dalak veya omentum gibi diğer intraabdominal organlar da göğüs boşluğuna herniye olur.

Belirtiler

• Retrosternal yanma, mide yanması ve regürjitasyon
• Yutma güçlüğü (disfaji) veya yutarken takılma hissi
• Postprandiyal şişkinlik, erken doyma, geğirme
• Retrosternal baskı, göğüs ağrısı — bazen sırta veya kola vurabilir
• Kronik öksürük, hırıltı, gece nöbet-uyanmaları (ekstra-özofageal semptomlar)
• Cameron lezyonlarına bağlı demir eksikliği anemisi, halsizlik
• Nadiren büyük paraözofageal fıtıkta çarpıntı, nefes darlığı, hızlı doyma

Ayırıcı Tanı

Hiatal hernia belirtileri birçok kalp, batın ve göğüs patolojisiyle örtüşebilir. Özellikle göğüs ağrısında öncelikli hedef kardiyak acillerin dışlanmasıdır.

• Koroner arter hastalığı / akut miyokard infarktüsü: Efor ile artan, sırta/kola/çeneye vuran ağrı; EKG ve troponin ile mutlaka ayırt edilmelidir.
• Safra kesesi hastalığı (kolelitiazis/kolesistit): Sağ üst kadran ağrısı, yağlı yemek sonrası tetiklenme; ultrason belirleyicidir.
• Peptik ülser ve gastrit / H. pylori enfeksiyonu: Epigastrik yanma, açlık ağrısı; endoskopi ve biyopsi ile tanı konur.
• Reflü özofajiti ve Barrett özofagusu: Hiatal hernia sıklıkla eşlik eder; endoskopi ve biyopsi ile derecelendirilir.
• Akalazya ve özofageal motilite bozuklukları: İlerleyici disfaji ve regürjitasyon; yüksek çözünürlüklü manometri ile ayrılır.
• Fonksiyonel dispepsi ve fonksiyonel göğüs ağrısı: Organik patoloji dışlandıktan sonra tanı konur.
• Pankreas hastalıkları (pankreatit, kitle): Sırta vuran epigastrik ağrı; amilaz/lipaz ve BT ile değerlendirilir.
• Akciğer patolojileri (pnömoni, plörezi, pulmoner emboli): Nefes darlığı, öksürük eşlik eder; akciğer görüntülemesi ile ayrılır.
• Kas-iskelet kaynaklı göğüs ağrıları (kostokondrit): Palpasyonla artan, hareketle tetiklenen ağrı.

Tanı ve Tetkikler

• Üst gastrointestinal endoskopi (gastroskopi): Fıtığın varlığı, boyutu, özofajit derecelendirmesi, Barrett taraması ve Cameron lezyonlarının değerlendirilmesinde birinci basamak.
• Baryumlu özofagus-mide grafisi: Anatomik yerleşim ve tip belirlemede, özellikle büyük paraözofageal fıtıklarda değerli.
• Yüksek çözünürlüklü özofageal manometri: Peristaltizm ve LES fonksiyonunun objektif ölçümü; akalazya dışlanması ve fundoplikasyon tipi seçiminde belirleyici.
• 24 saatlik pH / pH-impedans monitorizasyonu: Objektif reflü belgelemesi; PPI'ya kısmi yanıtta ve cerrahi öncesi değerlendirmede istenir.
• Toraks / üst batın bilgisayarlı tomografi (BT): Büyük paraözofageal fıtıklarda anatomik detay ve komplikasyon değerlendirmesi.
• Tam kan sayımı, demir profili, kardiyak enzimler ve EKG: Anemi ve kardiyak nedenlerin ekartasyonu.

Medikal Tedavi

Küçük Tip I fıtıkların çoğunda yaşam tarzı değişiklikleri ve proton pompa inhibitörü (PPI) tedavisi belirtileri iyi kontrol eder. Kilo yönetimi, yatak başı yüksekliği, geç öğün-yatış aralığının genişletilmesi, sigara ve alkolün azaltılması, tetikleyici gıdalardan kaçınma temel öneriler arasındadır. H2 reseptör blokerleri ve aljinat preparatları destek olarak kullanılabilir.

Cerrahi Endikasyonlar

• Objektif reflü kanıtı ve PPI tedavisine rağmen belirgin semptom süregelmesi
• Büyük veya semptomatik paraözofageal (Tip II–IV) hiatal fıtık
• Gastrik volvulus veya akut obstrüksiyon riski / öyküsü
• Cameron lezyonları ve tekrarlayan gizli kanamaya bağlı demir eksikliği anemisi
• Aspirasyon pnömonisi, kronik öksürük, laringeal semptomlar ile giden atipik reflü
• Ciddi regürjitasyon ve yaşam kalitesinde belirgin kayıp (seçilmiş olgu)
• Barrett özofagusu ile birlikte tedavi dirençli reflü (bireysel karar)

Küçük ve asemptomatik hiatal fıtıklarda genellikle izlem uygundur. Cerrahi kararı; şikâyet düzeyi, tetkik bulguları, hasta yaş-komorbidite profili ve tercih değerlendirilerek verilir.

Laparoskopik Onarım — Cerrahi Detaylar

Uygun hastalarda hiatal hernia onarımı laparoskopik yaklaşımla uygulanır. Ameliyat, temel olarak üç adımdan oluşur:

• Diseksiyon ve redüksiyon: Fıtık kesesi mediastenden karına indirilir; yeterli intraabdominal özofagus uzunluğu (≥ 2.5–3 cm) sağlanır. Gerektiğinde yüksek mediastinal mobilizasyon uygulanır.
• Krural kapatma (krurorafi): Genişlemiş sağ ve sol krus emilmeyen dikişlerle karşılıklı yaklaştırılır. Tension-free bir kapama hedeflenir.
• Fundoplikasyon: Manometri ve klinik değerlendirmeye göre Nissen (360° tam sarım) veya Toupet (270° kısmi sarım) uygulanır. Zayıf peristaltizmi olan hastalarda Toupet öne çıkar; güçlü peristaltizm ve tipik reflüde Nissen tercih edilebilir.
• Kısa özofagus ve kompleks olgular: Yeterli özofagus uzunluğu sağlanamıyorsa Collis gastroplasti; büyük Tip III–IV veya nüks fıtıklarda gastropeksi tanımlı seçeneklerdir.

Mesh (Yama) Kararı

Hiatal onarımda mesh kullanımı, karın duvarı fıtıklarından farklı olarak rutin değildir. Sentetik mesh, özofagusa yakın anatomide erozyon, disfaji ve darlık gibi nadir fakat ciddi komplikasyonlarla ilişkilendirilebilir. Bu nedenle mesh kararı; büyük hiatal defekt (genellikle >5 cm), zayıf krural doku kalitesi, nüks onarımı ve cerrahi ekibin deneyimi göz önünde bulundurularak seçilmiş olgularda bireysel olarak verilir. Kullanıldığında biyolojik veya emilebilir sentetik materyaller ve keyhole/U-shape teknikler tercih edilir. Herkese rutin mesh önerisi güncel kılavuzlarda yer almaz.

Ameliyat Sonrası İyileşme

• İlk 24 saat: Hastane gözlemi, erken mobilizasyon, ince berrak sıvılarla başlangıç; ağrı ve bulantı kontrolü.
• 1–3. gün: Püre ve yumuşak kıvamda beslenme; taburculuk; gaz-şişkinlik olağan.
• 1–2. hafta: Az ve sık öğün, gazlı/karbonatlı içeceklerden kaçınma; hafif yürüyüşler.
• 2–4. hafta: Yumuşak katı gıdalara kademeli geçiş; ağır kaldırma yasağı sürer.
• 4–6. hafta: Normal diyete kademeli dönüş; kontrol muayenesi.
• 6. haftadan sonra: Hekim onayı ile ağır aktivite ve spora dönüş.

Ameliyat sonrası iyileşme süreci hakkında detaylı bilgi → · Laparoskopik fıtık cerrahisi → · Op.Dr.Gökhan ATEŞ → · Randevu bilgisi →

İlgili Blog Yazıları

• Mide Fıtığı ve Reflü Arasındaki Fark
• Mide Fıtığının Karıştığı Hastalıklar ve Ayırıcı Tanı
• Mide Fıtığında Endoskopi, Manometri ve pH Ölçümü
• Laparoskopik Mide Fıtığı Ameliyatı: Nissen, Toupet ve Mesh Kararı

Kaynaklar

Fundoplikasyon tipi seçimi (Nissen/Toupet) için doğrudan kaynak: SAGES — Guidelines for the Surgical Treatment of Gastroesophageal Reflux (GERD). Nissen/Toupet açıklaması 28 Eylül 2026'da bu kaynağa göre düzenlendi; ayrı bir tıbbi gözden geçirme tarihi beyan edilmemektedir.

• SAGES Guidelines for the Management of Hiatal Hernia
• ACG Clinical Guideline: Diagnosis and Management of Gastroesophageal Reflux Disease
• EAES / ESNM Konsensüsü: Hiatal Hernia ve GÖRH Yönetimi
• ASGE ve AGA — Endoskopi, Barrett ve GÖRH kılavuzları
• NIDDK — Hiatal Hernia Patient Information

Genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Op.Dr.Gökhan ATEŞ hakkında ek bilgi ve genel cerrahi konuları için ana site (gokhanates.com.tr) incelenebilir.